Landing Page

פורסם בקטגוריה מאמרים בנושא יודאיקה | להגיב

דאס יודישע טראגעדיע אין בענדין

דאס יודישע טראגעדיע אין בענדין

פון יחיאל הערשקאוויטש זאמקווא 27 גאס בענדין

הטרגדיה  בבנדין

כתב יחיאל הרשקוביץ ז"ל 1918  – 1979

The Jewish tragedy in BENDIN

From Yechiel  Hershkowitz 1922 – 1979      27 Zakowa St.

 די פאברענט שיהל  אין זאמקווא גאס בענדין

הבית ברחוב זמקובה 27 בצד שמאל בית הכנסת הגדול

On the left side the burnt Great Synagogue

 

            הטקסט נכתב ע"י יחיאל הרשקוביץ ז"ל לאחר המלחמה בארץ.

 Written by Yechiel  Hershkowitz 1922 – 1979 in Israel after the WAR

 

Entered by his son

 

 

 

הוקלד ע"י הבן

 

Benny Hershkowitz

 

 

 

בני הרשקוביץ

 

E-mail

 

hershkow@netvision.net.il

 

דואר אלקטרוני:

 

1 ספטמבר 1939 עס רייסן זיך אריין אויף אלע וועגן אין פוילן טאנקן מוטורזירטע געפשנצרטע אויטוס מיט אזיו קראפט מיט אזיו היתלהבות.hershkowitz13

דייטשע ארמעע אויף אלע וועגן אין שטעדט אין שטעטלעך אין צורפאר ווי 
מין דרייט זיך אים זעהט מען שיין אנטלויפענדיגע  משפחות מיט זייער ארעם קליינע אמנויסיגסט זאכען אויף זייערע וועגעלעך וועלכע מין שלעפט אליין.

מיט זיירע קראנקע משפחה מיטגלידער אריינגעפאקט אין די  קליינע וועגעלעך מיט זאכן, מיט אסרויריגע בהלה ניט וויסענדיג  ווי מין קען זיך דערפאהרן אין זיך ראטעווען דעס ביסל ארמע  לעבן.

סיט צייט צו צייט דערוויסט מין זיך ווי די נייע געסט די דייטש הענקערס האבן צירשאפן באקאנטע אומשולדיגע יודען אויף אלע וועגן אין גאסען, בכדי אנציוואפן שרעק אין פחד,

ניט געניג דאס הערט ווען פליהען ארופלאנען דייטשע – ניט צי ווארפן ספיצאיל אויף פוילישע מילטער באמבו ניר פשוט אויף אומשידיגע שטעדט אין מענטשליכע וואנדערעס אויף שטייענדיג  באנען וואגאנען

ווילכע זענען גיוועזן אנגעפילט מיט היימלאזע מענשין וועלכע האבן געזיכט אפלאץ ווי איבר צונעכטיגן אפאר שעה.

יעדן טאג קלעפט מין אויף די וועט נייע גזירות מין זאל געבן גאלד זילבער קופפער –

יודען האבן אלעס אוועקגוגעבן זיר מין זאל זיי רוהיג לאזן לעבן,

אבער עס האט גאר ניט געהאלפן צו מיטגלידער פין די יודישע געמיינדעס האבן זיי באשטימט פאר יודן ראען, בכדי מיטן כח פין די יודיש וודן ראטן אויס צי פיעהן אלע שמוציגע פייניוגן וועלכע זיי האבן אויסגעטראכט – די אלע אנווייזינגען אין גזירות פלעגן קוממן גלייך פין הויפט תליון אין דייטשלאנד אסימן דער צי אז אין אלע שטעצט אין איירופה פלעגן זיין צי זעלבע באפעלן

צי יודן ראטן פלעגן מיזן צי שטעלן יעדן טאג גרופעס יודן צו די ארבייט אין צו שטעדט אויף שווערע ארבייט

דער צי מיט באליידעקונגען פין אנפאנגס האבן יודן מענער פראהן אין קינדער געוויסט טראגן אויף צי לינקע האנצוויסע ברייטע באנדן צי מאכן אסימון אז ער איז איוד צי דער קענען לייכטער דעם יל עסען האט אויסגיפעקט קייניר האט אויסגיפעלט אין פערשווינדן געווארן דאס גאנצע קליינע געלד – די דייטשין האבן איינגעצויען דאס געלד פאר מלחמה אויסארבייטונג

צו אלע געלד שפורענקן פין בענק האט מין ארויסגיגעבן אביסל ניר 20 ציגער פאפירענע אדיר 50 ציגע

אזוי עס איז ניט גאועזן מיגליך צי קויפן קליינע זאכן ווי ברויט אדער אנדערע זאכן.

די בעקערס האבן געבאקין פלעגט מין זיך אוועק שטעלן במשך 24 שעה צי באקומען אברויטל ווען עס פלעג אויסבעקן קריעגענייען ביים שטיין איןתור – פלעגן די דייטשע סאלדאטן אריינשיסן אין מאשן אין אוועק הארגענן אומשולדיגע מענשן.

ווין מען פלעגט שוין ציקומען נאנט צום בעקער אין באקומען דאס שווארצע ברויט האבן די דייטשן ציגענומען פין דעם יוד דאס ברויט אין עס אוועקגיגעבן פאר קריסטן גויאים – אין אהסמגייענציג אין גאנצן

אן א ברויט אויס געמאסערס אין דער נידעריגט,

ערגער איז גאועזן פאר די וועלכע האבן געהאס קליינע קינדער – דאס הארץ האט געווייטאגט ניט קענען זיך העלפען פיין וואנען צי נעמען עסען פאר זיי – אדער פאר די קראנקע משפחה מיטגלידער-

איך דער צייל אין מיין היסטארישע איבערלעבונג ניט פאר ליטעראטיר צוועקען אדער סתם סיפורים –

ניר דעם ריינעם אמת – עס זאל חאטש פארבלייבן

פאר די ציקופדיגע דורות – בכדי די יודישע דורות זאלן קענען דער פין לענען אין נעמען דערפין מסקנות.

מיין שטאדט בנדין פולין אריינע יודישע שטאדט כמעט.

בעדין האט מיין גערופן ירושלים פין זגלביה.

אשטאדט פין תלמודי חכמים סופרים בלויז פאל מיט יודשקייק גוטקייט אין הארציגקייט איוגענד מיט חלוצישן גייסט –

אלע ארגאניזאציעס צאניסטיש, ישיבות א שיהל בלויז קינסט אויסארדיי ינגן עס פלעגן קימין אנקיקין די שיהל פוילישע גרויסע פערזענשליקייטן מין האס זיך גיגרויסט מיט די שוינקייטן פין די יודישע קונסט יעדעס הויס כמעט אשטיבל אדער סתם אחברה מתפללים פין אלע שיכטן פין פאלק –

דאס יודישע בענדיןהאט גשמט מיט איהר פשוטע ארבייטס מענשין יעדע שטיב אקליינע ווארשטאדט – יעדער יוד האט וואס אנדערש אויס געארבייט מען האט די סחורה געשיקט אויף עקספארט קיין שלעזיה –

עס איז אויך געוועזן א נישט ארגאניזירטע הגנה פין פאשוטן פאלק ווי טרעגער שוסטער אין שניידער

עס איז כדי צי באמרקען אז ווען קריסטליכע יוגענש וועלכע פלעגן פארהרן אין די ארמעע,

זיינין גאוזן גיוואוינט אויפן וועג פארן פארהרן אין מיליטער זי אפרעכענין מיט אימשולדיגע יודען אין זיך מאכן שיכור אין שלייגן יודין ווי עס לאזט זיך.

אדורך פאהיענזיג בענדין זענם קיגן זיי ארויס די זיט ארגאניזירצע הגנה

די פאשיטע טרעגער אדיר די ברודער פאטקעס אין זיר אפברעכן

די ביינער עס האטזיך אפגענומען איין אז פארן וולן הריסע טהירע

יודען זיינין גיוועזן אין בענדין.

ווי באוואוסט איז אין ספטמבר 1939 אויסגעבראכן די קריעק,

מין קען ניט זאגן אז עס איז גיוועזן אקריעג צווישן דייטשלאנד אין פוילן.

זיר פשוט די דדטשען זיינען אנגעפאלן אויף פוילן אין די פוילשע ארמעע זיינין זאן צולאפן פאר פחד אבער די נקמה האבן די ערשטע צורפיהלט די יידן – די געסטאפא יעדער געסטפא פאר זיך

אבאזינד עכער מלאך המות.

יעדער געסטאפא האט זיך באזינדער בארימט געמאכט מיט דערהארגענען יודן – סליחות טעג אין הויז פין פאמיליע מלאך האבן זיי ארויסגענעמן 17 מענער צווישן זיי האמבוגער אן יונגיזעהנעם יוד.

אין די זיינדנע קפוטעס זענין זיי גיגאנגען.

אין זיי דערשאסען אין הויף פין מושל המחוז אין אזוי אויך יידערע יודן איך פער צייל ניר בקיצור וייל עס איז ניט מיגלעך אלעס אויסועפנין

 

                                BB1די שיהל
  שבת פאר ראש השנה – ווי באוויויסט איז גיוועזן פארבא ן פאר יודן ארויסציגיין פין 6 ביז 6 פאר דייטשן מיט פוילישע העלפערס האבן אריינגיגיסן בענזין דורך די פענסטע פין שיהל אין אינגעצינדען די שיהל אין דאס גרויסע בית מדרש איז גוועסן ווי אקליין בית המקדש מיר זיינען גיוועזן צי זאמען די משפחה

bb300bb9000

אין דער שטיב נאכט צי דער שיהל דאס ברענען פין די שיהל אין דער שיסעריי אין די געוואלטן פין מענשן וועלכע מין האט דערשאסן זייערע נאנטע אין אריינגעווארן אין ברענענדיגע הייזער

דאס איז גיוועזן אגיהנם ביים לעבן וואס קיין מענש קען זיך קיט פארשטעלן – זיי די דייטשע הענקער האבן זיך צי שפרייט דיר פאל יודישע הייזער אריינגעווארפן גראנאטן אין אריינגעשיסן אין די יודישע שטיבן- אינזע הויז ביי לייביש ליווער אויף זאמקובא 27 האט אנגעפאנגן ברענין איך זעלבסט האב באקומן אקויל – דער רויך האט געשטיקט מיר האבן גיזעהן אז מיר ווערן פאברענט, ווער עס איז ארויס אן דרויסען האט מען איהם דערשאסען עס איז גיוועזן נאר אפראגע וואס איז אלייכטערע טוידט פארברענט ציווערן רדיר דוכש סן ציווערןh101h100

אין מיין שבת אנציג האב איך דערשאפט 3 לעכעז ניט וויט פין הארץ איך בין גיוועזן זיכער אז אין מיר געפינען זיך 3 קוילן – אבער איך זיך אויף קערפער בליט ווייל עס איז ניט מיגליך צי וועכן דירשאסן מיט 3 קוילן אין ניט גערפינין קיין בלוט אויפן קערפער – איך בעהט מיין מאמען זי זאל זעהן מיט איהר האנד – דער קערפער איז טריקען איך פיעל זיך גיט איך פאל ניט אוועק

אבער ווער האט אין זינען געהאט דעמאלד זיך אליין – טאטע מאמע אין שוועסטער פרימעט אין איהר זיהן פין 10 יאהר – מיט האבן זיך ניר

בארהאטן ווי אזוי צי שטארבן – מיין מיינינג איז גיוועזן אז דערשאסן ציווערן איז אלייכטערע טוידט – איך האב זיך געריסן ארויס צי לויפען אין גאס מיין שוועסטער האט געזאגט ווארט ביז די לעצטע מעניט – דערוויל האט אנגעפאנגן ברענען קעגו איבעראיז אביסל ליכטיג געווארן אין אינזער שטיב פין די פייער פלאמען האב איך באמערק אז די 3 לעכער פין מיין אנצוג אין אויך דאס העמד איז וועל די קויל איז גיגאנגן שיף אין מיר ניט באשעדיקט אין דניסן איז וויטער אנגעגאנגן די געשרייען אין דאס אויסריפן יעדעס מאל שמע ישראל פין די אריינגעוואר פענע יודן אין ברענען צוגע הייזער – 12 ביינאכט די דייטשן האבן געמיקט אז זיי האבן שוין פארענציקט זייערע שמוציגע ארבייט אין עס לעבט שוין ניט קיינער אין די יודישע הייזער האבן זיך געריקט ציריך – מיר האבן געפיעלט אז עס ווערט שטילער אין דרויסן זאן האבן מיר זיך ארויס געריקט אין אנטלאפן אינטערן בערג – מיר זיינען אריין צו אינזער באקאנטע חולעווא נעבן דעם טייך טשארנא פשעמשה אבער די בעל הבית פין הויז איז גיוועזן אקריסטן האט זי אין איהר זיהן אנגעכאפט אין געוואלט ארויס ווארפן בכן זי וויל ניט ליידען פין די פרוסטער שמוציגע יודען אבער מיט רחמים אין געוויין האס זי אינז עכלויבט צי בלייבן יוגאנצע נאכט ביי די יודישע באקאנטע

6 אין דיר פרי בין איך געלאפן זעהן צי אינזער שטיב איז אין גאנצן פאברענט אדער מין קען נאך יוונען – אבער די דייטשען וועלכע האבן אנגעטהוען דאס שטיקל ארבייט ביינאכט האבן מיך באגיגענט אין מיך גיפרעגט? זאג דעם אמת ווער האט פארברענט די אלע הייזער אין די אלע טויטע קערפערס וואס לעגן אין דרויסען – איך האב ניט גיקענט זאגן אז איהר אליין האט דאס גימאכט פאר פחד, אז זיי זאלן מיך ניט דערשיסן –

האב איך געזאגט אז איך וויס ניט ניר איך געקומן זעהן מיין שוועסטער האבן זיי מיך אפגעלאזן ביי טאג האבן מיר נאך ארויס געניין געוויסע זאכן פין שטיב וועלכע זיינען נאך גיוועזן גאנץ אין גיגאנגען וואויגען אין תלמוד תורה אויף זאוואלע גאס

דאס גיהנום ביינאכט האט געקאסט ביז 100 מענשליכע קרבנות –

אינטערעסטנט איך בין געשטאנען אין אינזער שטיב אין געמאכט אחשבון אין אדורך געקיקט זאכן זענען שוין פאברענט אין וועלכע זאכן מען קאן נאך ניצן

שטיינעדעק אזוי אין באוויין וואס עס איז גישעהן –

באלד באוויזן זיך קריסטן פולאקען אין זאגן צי מיר!

גיב מיר דאס גיב מיר יענץ – אהר וועט דאך אזוי ווי אזוי ניט לאנג לעבן ויהר ברויכט מיר ניט די זאכן

מיין הארץ האט געוויטאגט וו די בייזע פונסטירע וועלט האבן גענימין הערשטן ווילדעווען אויף דעם ארעם געפייניגט פאלק,

איך האב די קריסטן גירעהטן ארויסגיין אין ניט רייצין מיינע נערווען ווין עס איז שוין גיוועזןבערך 10 – 11 בייטאג איז געקימין מיין שוועסטער וואס איהר מאן איז דערשאסן געווארן אין ביאלע פודלאסק ווען אלע יודישע געפאנגענע פין די פוילשע מאביזירטע ארמעע האט מן אויסגעשאסן מיט משין גיווער – דאמאלד האט מין שוין ניט געטראכט יענע צרה – ניר מין האט געהאט די נייע צרהמיין שוועסטער האט מיט מיר געהאלפן שלעפן די ארומע ביסל זאכן אין הויז פין תלמוד תורה אין זיך דארט אין יושיב באזעצט.

דער יודן ראט

דער יודן ראט האט באקומען באפעלן טעגלעך פערשיעדענע ווי באוויסט איז גיווען דער דייטשער פלאן צי בויען אן אויטו סטראדע

פון בערלין ביז מוסקווא 40 מעטער ברייט אזוי אז מין האט אויפגישטעלט אין אויבערלעזיען היינט קומוניסטישן דייטשלאנד יעדע 10 קילומעטער מחנות אריינעמענדיג ביז 400 יונגע מענשן צי ארבייטן מיט די הענד אן מאשינען צי גראבן אין לאדעקע זאמד אויף לארעס קליינע וועגינען אין שטיפן ביז 1 קילומעטער

אדיר 2 ביז עס איז געקימען אקליינע באנציג אין אוועקפיערן וועגן די אויעסטראדע.

דיר יודן ראט פין בענדין האט קודם כל געוואלט פטור ווערן פין די

ארימע געליטענע שיכטן – זיי זענען גיוועזן די ערשטע פיין קורבנות צי די שווערע ארבייט אין די מחנות אין 27.10.40 האבן יונגע מענשן באקומן צעטלך זיך צי שטעלן אין יתומים הויז אין בענדין.

גיווענצלייך אין הארצן האבן מיר זיך גיפרייט מיט די מיינונג אז מן הולט אינז צי מעכן פרודיקטיב איז א סימון עס וועט זיך בעסער מאכן פאר יודן אין די גזירות וועלן אביסל שוואכער ווערן פאר יודן.

יודן זענין אפאלק פין גלויבן האבן מיר אין אלעס געגלויבט מין האט זיך ניט פארגישטעלט אז אקולטור פאלק ווי דייטשן ווילן קענען מאכן אזעלכע שיעקליכע מעשים

אין שמחת תורה האב איך באקומען אצעטל פין יודן ראט

זיך צי צישטעלן אין יתומים הויז באלד אין דיר פריה וועגן פארן

אויף ארבייט

אין אינזער שטיב 1 שטיב אין תלמוד תורה איז געווירן אויכוח –

איך בין זעהר גיוועזן באליבט אלס יונסטער קינד די מאמע אין טאטע האבן שטיל געווינט אין געטראכט וועלן מיר נאך דירלעבן

ציריקזעהן אינזער יחיאל?

די שוועסטירן פרימעט די שוועסטער רחמה ביילה מיט 3 קינדער

זיינען אויך גאוועזן

אין די זלבע שטיב האבן געטרייסט די עלערן טרייערע עלטערן איהר האט זעלבסט גיזעהן די ניסים וואס גוט האט געטהיין מיט אינזיר יחיאל איין מאל האט ער באקומען אקויל ווען אינזע שטיב האס גיברענט צוזאמען מיט די שיהל דאס 2טע מאל ביים שטיין בעקער צי באקומען אברויט ווי דייטשן האבן געשאסן אויף איהם אין ניט געטראפן.

אזוי יעצט ביים פאפרן אין לאגער אויף ארבייט וועט איהם אויך גוט באשיצן אין ער וועט אהיימקומען געזיטערהייט.

יעצט בלייבט ניר די פראגע וואס ווילן מיר איהם מיטגעבן עסן אין קליידינג אלעס איז דאך פאברענט געווארן.

ניר די מאמע האט געפינין א פשוט זעקעל אלס רוקזאק מיט שטריק אריינגעפאקט וואס זי האט געהאט.

מיין פאטער האט מיך באגלייט קיממענציג נעבן שפיטאל אין בנדין אדורך גייענציג קימט צי לויפן דער גאו לייטער מין פלעג איהם ריפן דער געלער לייזור זיין זוהן פיר 14 יאהר אין גיט מיין פאטער אקלאפ איר דער פלייצע מיט אשטעקן, מיך האט דאס שטארק פערדראסן איך  דעם שטעקן פין איהם אין שמייס אריבער דעם גדר פין שפיטאל אין איהם גיב אין אשטאקן שטיפ ער אימגעפאלן.

מיר הובן דיר פאר שטארק מורה געהאט פאר נקמה.

אבער ער איז אוועק אין מיר זיינען געגאגנן צי יתומים הויז

דאס הויז ווייט אנטער די שטאדט

הינדירער מענשן האבן זיך שוין פער זאמולט

יעדער מיט זיין פעקל, עלטערן, משפחה מיט גלידער האבן באגלייט זייער קינדער ניט וויסענדיג אז דאס איז דער לעצטער וועג יידער די לעצטע זעהינג

יודישע פוליציי האבן אריינגעטריבן די יונגע מענשן אינוויניג די אלע באגלייטערס זינען טרויעריג אהיימגיגאנגע מיט די מיינינג אפשר אפשר ווילנן מיר נאך זעהן אינזערע קינדער.

די דייטשע ס-א מיט האקענקרייצן אויפן ארעם אין שווארצע מאנטלען זיי זענען אינזמע היטערס זיי האבן ארגאנירט גראפעס צי הינדמט מאן אויסגישטעלט באלד האט זיך געשאפן קאפוסוועלכע זיינין גיוועזן פעראנטווארטליך אויף אינז פין בענדין

איז געווארן קאפו יענעלע ערליך אין נאך אנדערע 400 מאן זיינען געשטאנען גרייט צי מארשירן צי די באן סטאציע ציווישן זיי 10 מיידלעך וויסט אויס צי באדינין די קוך

קיין עסען האבן מיר ניט באקומען אגאצן טאג

אפגעפאהין ביינאכט אין דער פרי זיינין מיר אנגעקומן אין פאלקינבערג אשטאדט אין מזרח דייטשלאנד אין אויבערשלעזיען

פין דארט זענען מיר גיגאנגען ווי מילטער לינקס – לינקס איינס צוויי זיי האבן געפאריר מיר זאלן זינגען האבן מיר געזוגען הללויה אבאקאנטער ניגן מיר זיינין גיוועזן זעהר מיעד גייענדיג 10 קילומעטער ביזן לאגער וועלכע האט זיך געפינין מיטן נאמן קליינמאנגערסדורף אלאגער פין באראקען יעדער שטיב 24 מענשן דאפלטי בעטען שטאקיגע

מיר זיינען אוועקגעפן מיעד הינמיג שלעפעריג

די ערשטע צייט זענען די מחנות גיוועזן

ארבייט לאגערן

מיר האבן נאך ניט געוויסט וואס עס קומט אן אויף אינז שפעטער

קיין ליכט איז ניט גיוועזן קיין וואסר אויך ניט

אלעס איז גיוועזן פריש מיר האבן זיך אפגעוואשן דאס  פנים מיט די תה וועלכע מיר האבן באקוממן צי טרינקען

דעם ערשטן טאג אין לאגער זיינין גיוועזן ניר ציגרייטונגען אניוויזינגען דיר ערשטיר לאגער

עלציסטער איוד ציוואן ער האס גירעדט דייטש פויליש ער איז געוואר דער פערמיטלער דער באפיל געבער אין לאגער.

מין האט געזאגט אז ער איז אמשומד.

אינזערט ארבייט האט זיך יונעפאנגען אין 2 טאג די ארבייט ביי מאכן די אויטוסטראדע אויף 10 קילומעטער.

יעדער 10 קילומעטער איז גיוועזן אן ענדליכער לאגער אין ענדליכע באדינגונגע

מיר האבן געגאבן זאמד אין געלאדין אויף לארעס זעהר פיזישע ארבייט .

דייודישע קאפוס זיינין גיוועזן די אינטער טרייבערס מין זאל ליודינין פאל מיט אשפיץ.

די שוואכע מענשן פאר זיי האט זיך אנגעפאנגן דאס ערשטע גיהנום.

די ערשטע קלעפ האב זיי באקומין מין האט ניט געגלייבט אז זיי קענען פאר שווכקייט.

ניר זיי זענען פיעל זיי ןןילן ניט.

ציווישן זיי זיינען גיוועזן יודן גילערנטע תלמידי חכמים.

פין וויניג עסען אדיר פין ניט ווילענדיג עסען ציליעב כשרות זיינין זיי געפאלן ווי פליגן.

די ערשטע צייט זיינין מיר נאך ניט גיוועזן גיוואוינט צי די שוואכע זוםין פין 1 טאפ מיט 300 גר` ברויט אטאג

אבער עס איז נאך מיגליך גיוועזן צי באקומין פין דער היים

פעקלעך עסען דאס האס נאך אביסל געראטעוועט אין געהובן דער מאראל

מין האט נאך גימעגט שרייבן קארטלעך אהיים עס איז נאך גיוועזן צי וועמין צי שרייבן.

די משפחות אין דיר היים האבן נאך גילעבט.

אין דער היים ביי די משפחות איז נאך גיוועזן פייל ערגער.

אבער מיר האבן ניט געוויסט וויל די קארטלעך זיינען געשריבן גווארן  דייטש יודיש וויל זיי האבן די דייטשן צענזירירטדאס שרייבן.

אזוי די משפחות אין דיר היים אין אויך מיר האבן געשריבן אז עס איז זעהר גיט ביי אינז.

אבער אז מיר האבן געוואלט שרייבן ווי אביסל אמת האט מין געהייסן גריסן דעם בעקער האבן זיר פערשטאנען אז מיר האבן ניט געניג עסען.

אין דער היים האבן זיי אז זיי גריסן דעם עלטער זיידן, איז גיוועזן אסמען אז עס ביטער ווי דער טוידט.

דיר ווינטער ריקט צי דאס זאמד אויף די בוישטעלע ווערט פערפרויערן מין קען ניט גראבן זיינין מיר פערבלובן אין לאגער.

אבער באלד איז געקומן אבאפעל אז מיר זאלן גיין אינטיר פאלקענבערג רייניגן די וועגן פין שניי.

מיר זיינין גיוועזן ניט גיט יונגעטהיין ווארם שטענדיג הונגעריג.

אויסשטעלענדיג צי 4 מיטנעמינדיג זאמד שויבלען אין מיר גייען.

אויף די וועגן זיינין גאואזן שניי שטורמס ניט קענינדיג דעם אטעם חאפן די חברה הויסט אן חלשן פין שוואכקייט נאסן אפרייניגן שניי איז שיין די אנייער שניי מיר האבן זיך ויט ווי אויסציבאהאלטן פין די קאלטע שניי שטורמס אין פרעסט

נאך 10 שעה זייענדיג אין דרויסן הייסט מן זיך צי זאממען שטעלן אהימציגיין אבער מין האט געמיזט אהיימטראגן פיעל אויף די אקסלען די פערחלשטע אין שוואכע 10 קילומעטער.

דעם ערשטן לאגער 1940 האט מין נאך פינאנפאנגס אזוי ניט געשלאגן .

ניר גיפייניגט מיט שוואכע ארבייט אין הינגער.

דער דייטשער לאגער פירער קראמער דיר ערשטער שטראף אוספיר איז גיווען ווין 2 בחורים האבן געפריפט אונטלויפן מיינענדיג אז עס וועט זיי געלינכען אהיימציקומען די 2 בחורים זיינען פין די ארבייט אוועק אין דארף בעטן ברויט אזוי אז זיי זאלן קענען ממשיך זיין ביז אהיים קיין בנדין.

אין וועלכער דייטש איז ניט גיוועזן קיין נאצי?

האט מין זיי צריקגעבראכט אין לאגער געניג צי קלאפט מיט ווינדן אויפן גינצן קערפער.

יעצט שטעלט זיך אפראגע ווי אזוי באשטרופט מי זיי?

דער לאגער פירער קראמער אגיוועזענער דייטשער סוחר הייסט מאכן אן אפעל די גאנצע 400 יודן אויך די 10 מיידלעך,

געהייסן מאכן אקאליכדיגן ראד אויפן אפעל פלאץ מען האט געברענגט אטיש, ער האט געהייסן די קאפוס.

5 קאפוס יעדער זאל געבן צי 10 שמיץ אויפן הינטן אבער שטארקע קלעפ האט די געהייסן מיט אן אקסען צימער.

די 2 בחורים געקרעצט פאר וויטאג פין די קלעפ אין די מיידלך האבן געווינט.

דאס גיוועזן די ערשטע מתנה בין ערשטן לאגער קליינמאנגערסדארף.

פורסם בקטגוריה מאמרים בנושא יודאיקה | תגובה אחת

סיכת לזכרון או כמזכרת

בזמו האחרון היתה הזכות למסעות מרגשים כמו פולין מקום מגורם של הורינו ז"ל ומחנות המעצר בקפריסין שהיה מסע מאוד מרגש ושם נולדתי

 החלטתי להכין לעצמי סיכות מיוחדות להדגיש אנחנו כאן "עם ישראל חי"Never Again" ו "נולדתי בקםפריסין היית גאה בענידת סיכות אלה עץ זית ישראלי

never-againpins%d7%a0%d7%95%d7%9c%d7%93%d7%aa%d7%99-%d7%91%d7%a7%d7%a4%d7%a8%d7%99%d7%a1%d7%99%d7%9f-1visiting-in-aushwitz-1visitng-in-cyprusהחלטתי לעשות מחווה לפי בקשה של העמותה של קפריסין ליצור סיכות אלה שישאר כמזכרת לכל אחד

יגיע בקרוב דוא"ל אין עושים זאת. אפשרי  האתר בצור קשר דרך האתר

פורסם בקטגוריה מאמרים בנושא יודאיקה | סגור לתגובות על סיכת לזכרון או כמזכרת

למה מגדל דוד באמנות שלי?

משחר ילדותי תמיד ירושלים ראיתי בדמיון את מגדל דוד , בכל האלבומים עם תבליטי נחושת היה הטבעה "מגדל דוד", שהגעתי לירושלים ועברנו את החומות שבסוף רחוב יפו ואמרו לנו לא להצביע על הליגיונרים הירדניים המוצבים על החומות. פתאום נדהמתי הינה מגדל דוד (היה לפני שנת 67).

ב 67 כשהייתי חייל, לאחר השחרור העיר יכולתי לגשת קרוב למגדל דוד והיתה לי התרגשות גדולה

כל אורח שמגיע אלי מחו"ל (אפילו אורח לא יהודי) מתפעל ומבקש צילום ברקע מגדל דוד. כך נוצרה בי ההשראה ליצור את מגדל דוד ביצירות האמנות שלי. הטכניקות: גילוף עץ, עיצוב במחשב, צריבה בלייזר,ציור אקריליק והוספת תאורת לדים

שעון מגדל דוד

VLUU L100, M100 / Samsung L100, M100

בתי מזוזה מגדל דוד

jerusalem-mezuzah-1jerusalem-mezuzahתליונים צרובים על פרוסות עץ זיתi-like-jerusalemתליון מגדל דוד פרוסת עץ זית ויציקת ברונזה על העץjerusalem-pendant

מחזיק טלית עם טכניקה של צריבה של מגדל דודtalit-clips

ציריורים משולבים אקריליק, ניסוי עץ כמה שכבות, תאורת לדיםmizrach exhibitionjerusalem in the night

פורסם בקטגוריה מאמרים בנושא יודאיקה | עם התגים , , | להגיב

כתיבה בעץ

בספר יחזקאל פרק ל"ז על חזון העצמות היבשות. ומה כתוב בפסוק ט"ז ."וְאַתָּה בֶן אָדָם קַח לְךָ עֵץ אֶחָד וּכְתֹב עָלָיו" …"

מה אני עושה כרגע כותב על עצים בכל מיני תחומים, חריטה בעץ, אותיות מובלטות, אותיות חלולות, אותיות משולבות והמערכת האחרונה CNC  צריבה ללייזר

חשבתי על כך מאיפה באה הכתיבה או ההדפסה אצלי

בכל שנות עבודתי המסודרת במחשבים או בסביבתם הייתה הדפסה, תוכן, איכות ההדפסה, טכניקות הדפסה

גם בצה"ל עבדתי בתחום זה

נתחיל עם מחשב בתחילת שנות השבעים עם עשרות כרטיסים אלקטרוניים, דיסק 64K היה לו ראש הדפסה כדורי, תוף הדפסה, הדפסת סיכות, הזרקת דיו, מדפסת לייזר

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

print head 1

לאחר מכן השתלבתי בכספומטים הראשונים בארץ שחשיבות ההדפסה היתה חשובה

מסלקות ומיון שיקים הטבעות מגנטיות, מכונות להכנת שיקים בשרות עצמי

קיוסקים שונים לביצוע פעולות בנקאיות, סורקי שיקים שמדפיסות בגב השיק אחת הבעיות שלא היה עברית הייתי בונה מטריצה של האותיות או מלמד גוי בחו"ל את מבנה אות עברית

ATMRefurbishedEquip300x300chech sorter 1new_cbx6000vcjd8000-1toaster

לאחר פרישתי מהעבודה במחשבים החלטתי לא להזניח את הכתיבה. את העיצובים של התוכן נשאר במחשב אבל על העץ משתמש בכל מיני מכונות, בניתי תוספות שמקילים עלי את החריטות בעץ.

לאחר ניסיון ובניית טכניקות משלי ראיתי שיש בקשות והזמנות מכל מיני גורמים בחו"ל

חלק כלים המיוחדים לחריטת האותיות או ניסור dremell 5

VLUU L100, M100 / Samsung L100, M100

גולת הכותרת מערכת הממוחשבת בזמן הצריבה 1כנסו לאתר שלי לתפריט גלריות

פורסם בקטגוריה מאמרים בנושא יודאיקה | סגור לתגובות על כתיבה בעץ

עם ישראל חי Am Israel Chai

Clock Am Israel chai 2To order a wall clock like this style, please contact me

פורסם בקטגוריה מאמרים בנושא יודאיקה | עם התגים , | סגור לתגובות על עם ישראל חי Am Israel Chai

Memory of our family Jerusalem Café in Bedzin Poland

In September 6 2015 will open in Bedzin Poland a new "Jerusalem Café" or in Polish "CAFÉ JEROZOLIMA" or in Hebrew קפה ירושלים

The main project and the manager is Adam Szidlowski

This is also a Jewish museum and a place to visit all of all generation of the roots of Bedzin

I did a special wall clock for the "Jerusalem Café"cafe Jerozolima clock 1I sent to Adam a picture (JPG file) of my Great grandfather Moshe Wolf Hershkowitz

Moshe Wolf Hershkowitz

Adam took the picture in frame it and hanged it on the wall from the "Jerusalem Café"

On the top of the wall Adam put on a "Torah scroll" in a frame

It is very honor for me and a great memory for our family

During the time I will add more information about the importance nice projectmoshe wolf hershkowitz in bedzin 1moshe wolf hershkowitz in bedzinmy graet grandfather in Bendinbendin 5Our family tree from BendinHershkowitz Tree 1clock in bendin 1

פורסם בקטגוריה מאמרים בנושא יודאיקה | עם התגים , , , , | סגור לתגובות על Memory of our family Jerusalem Café in Bedzin Poland

75 שנה לשריפת בית הכנסת הגדול בבנדין פולין

bedzin synagogueבתמונה בית הכנסת בשיא תפארתו.

בסליחות ראשונות בשנת 1939 הנאצים שרפו את בית הכנסת הגדול בעיר בנדין שבחבל זגלמביה שבפולין.

בכתביו של אבי יחיאל הרשקוביץ ז"ל מצאנו יומן וגם סיפר כל השנים, משפחתו גרו בח' זמקובה 27 בין המבצר ששמו "זמק" לבית בניין בית הכנסת הגדול של בנדין. בית כנסת זה היה מפואר עם ציורי אמנות על הקירות של הכותל, קבר רחל וכו'

ציורים אלה צויירו ע"י אמנים יהודים שלמדו אמנות בפריז, אימי ז"ל היתה מספרת שקבוצות תלמידים ואפילו גויים היו עושים סיורים ונהנים מאמנות של בית כנסת זה.

The SS officer stands on the ZAMEK and gave commands how to destroy the Jewish houses.

My father's family Hershkowitz lived in 27 Zamkowa Street. Behind this building the destroyed great Synagogue of Bendin

bendin-301Benzin 1939

בתמונה הזאת בניין השרוף שהיה בית משותף של משפחות יהודיות בניהם הרשקוביץ, אחות סבתי וילדר, משפחת ליוור משפחת פומרנץ ועוד… מאחורי עומד בית הכנסת הגדול השרוף.

Bendin 1939 in Yiddishבגלויה הזאת אבי ז"ל כתב ביידיש לדודתו בארצות הברית את הטרגדיה שהיה בבנדין ושרפו אנשים חיים בתוך בית הכנסת

בתאריך 08.09.14 הוחלט לקיים טקס שיחזור בית הכנסת צוקרמן וטקס 75 שנה לשריפת בית הכנסת הגדול.

אני דור שני יש לי ייחס מיוחד לאירוע זה הרגשתי שחייב ליצור משהו כהנצחהBedzin Clock 3

היצירה ראשונה שעון קיר בקוטר 30 ס"מ שחרוט בית הכנסת בבנדין וגם בפולנית מעליו הסמל של ארגון זגלמביה בארץ. בתחתית השעון חרוט בעץ איור של בית הכנסת.Mezuzah case for Bedzin

בנוסף גילפתי בית מזוזה מענף עץ זית ישראלי שהוא יצירה סימלית יותקן בבית הכנסת צוקרמן שישמש למוזיאון ובית תרבות יהודי.

התמונות מהטקס עצמו

תליית השעון ע"י פיוטרputer with the clockקביעת המזוזה ע"י נציג הארגון מישראל שמשון ישביץShimshon with the mezuzahמחזיקי מפתחות עם צריבה של בית הכנסת הגדול בבנדיןbendin-key-chain

פורסם בקטגוריה מאמרים בנושא יודאיקה | סגור לתגובות על 75 שנה לשריפת בית הכנסת הגדול בבנדין פולין

The Bedzin Cukermana Synagogue linked to Jerusalem Hurva Synagogue

What is the source of Synagogue of the Painting on the wall of the Cukermana Synagogue?

cuketmana 1

The Hurva Synagogue in the Jerusalem old city

The start to built on 1856 an finished on 1864.  ”Hurvat Rabbi Yehudah he-Hasid”

hurva 3

Golden years: 1864–1948

Destruction during the 1948 Arab–Israeli War

Hakhurba-synagogue keshet

Post-1967: Plans sought for a new designBuilt on 1977

The Synagogue Hachurva I engraved it On a wall clock On 2003

hachuva clock 1

The Synagogue Hachurva I engraved it On a wall clock On 2007Hachuva 3

 

The new building of the Synagogue Hachurva From 2010Digital StillCameraThe Hurvah Synagogue image on a necklace from olive wood slicehurva-1

פורסם בקטגוריה מאמרים בנושא יודאיקה | סגור לתגובות על The Bedzin Cukermana Synagogue linked to Jerusalem Hurva Synagogue

What can we create from the olive tree

The Olive trees in Israel, the holy land, are very widespread.
It is mentioned in the bible a lot of times
The olive is one of the Seven Species of the holy land.

After cutting the branches (legally) it is being  dried for a one year and then it is ready for  a creation.
This wood is hard and looks very nice.
So, What can we do from these olive branches?

1. YAD Torah pointer, for reading in the Torah each portion every Shabbat.
2. Tabaetz, A Jewish ring holder, for putting the rings during Netila (Washing hands)
3. Mezuzah case, is the housing for the scroll on the door.
4. Hebrew olive wood wall clock, for decorate Jewish home.
5. Olive wood Menorah for Hanukah

chanukah menora olive wood 2014 106. Olive wood Judaica Jewelry אוסף תכשיטים 1

If you are interested in buying my products please contact me or in Etsy in U-Boutique

Related Images:

פורסם בקטגוריה מאמרים בנושא יודאיקה | עם התגים , , , , | 3 תגובות